16 grudnia 1981 r. wojsko i milicja PRL-u zaatakowały strajkujących górników Kopalni „Wujek” w Katowicach. Kopalnia, jak wiele innych zakładów, zastrajkowała przeciwko wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego.
Funkcjonariusze z plutonu specjalnego Zmotoryzowanych Oddziałów Milicji Obywatelskiej (ZOMO) zastrzelili 9 górników. Kilkudziesięciu górników zostało rannych lub zatrutych gazem łzawiącym. Ku czci ofiar stanu wojennego, w wielu szkołach organizowano tzw. „ciche przerwy”. Z początku odbywały się one 13 lub 16 dnia kolejnych miesięcy. Od 1983 r. tylko w rocznice wprowadzenia stanu wojennego lub masakry w Kopalni „Wujek”. Uczniowie i nauczyciele starali się ubrać tego dnia na czarno, lub mieć przynajmniej jakiś czarny akcent w ubiorze. W czasie całej przerwy zachowywano ciszę. Komunistyczni nauczyciele byli na takich przerwach szczególnie głośni, i nagle stawali się przyjaciółmi uczniów, wyciągając ich na serdeczne rozmowy. Za udział w takim proteście można było być wyrzuconym ze szkoły. Łagodniejszą represją była ocena naganna z zachowania. Publikowany tutaj materiał do druku ulotek wzywających do „cichej przerwy” pochodzi z 1987 r.
-
- Projekt – makieta ulotki, A5.
-
- Rewers projektu – makiety ulotki.
-
- Negatywy i pozytywy do naświetlania sita drukarskiego.
-
- Diapozytywy gotowe do naświetlania sita drukarskiego.
Publikuję projekt ulotki w formacie A5, zwany „makietą”. Na odwrocie makiety zostało zapisane, że należy z niej zrobić 4 sztuki pozytywów w formacie A6, do naświetlania sita drukarskiego. Po skreślonej ósemce widać, że początkowo był plan drukowania ośmiu ulotek na jednym arkuszu papieru. Najprawdopodobniej, tato postanowił drukować na jednym arkuszu, zarówno ulotkę jak i pocztówkę, po cztery sztuki z każdego. Dzięki temu wystarczyło przygotować tylko jedno sito. Diapozytywy ulotki na „cichą przerwę” były wię przygotowywane razem z diapozytywami pocztówki bożonarodzeniowej. Dlatego oba negatywy zostały wywołane na jednej kliszy. Najpierw, na bazie makiety, należało wykonać metodą fotograficzną negatyw, a dopiero z niego pozytyw, zwany też diapozytywem. Na ulotce widnieje rysunek grupy zomowców. Prawdopodobnie została przerysowana ze zdjęcia. Zleceniodawcą druku było MKO, czyli uczniowski „Międzyszkolny Komitet Oporu”, który wchodził w skład ogólnopolskiej „Federacji Młodzieży Walczącej”.
O cichej przerwie możesz przeczytać również np. w gazetce wrocławskiego XIV LO TKSBK, nr 3, 1989.03.16, s. 1.
Paweł Błażewicz