Fasada wolności

Jak bardzo fasadowa była wolność Polski w 1989 i w 1990 r. pokazuje poniższa chronologia pokazująca, że dopiero w 1993 r. okupacyjne wojska rosyjskie opuściły nasz kraj. Model transformacji ustrojowej zaprojektowany w dużej mierze przez samych komunistów sprawił, że postkomunizm zagościł nad Wisłą dużo dłużej. Żeby wyjaśnić przyczyny tego zjawiska proponuję następnie lekturę tekstu "Biuletynu Dolnośląskiego" z lutego 1990 r.

  • 1989  6 lutego do 5 kwietnia – obrady „okrągłego stołu”;

4 czerwca – zwycięskie „referendum”; I tura wyborów „okrągłostołowych”; bojkot głosowania ogłoszony przez „Solidarność Walczącą”, RKS Dolny Śląsk i część innych ugrupowań opozycyjnych;

19 lipca – Wojciech Jaruzelski, współodpowiedzialny za masakrę na Wybrzeżu w grudniu 1970 r., odpowiedzialny za wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981, Prezydentem PRL wybranym przez „okrągłostołowe” Zgromadzenie Narodowe;

22 grudnia wychodzi na wolność ostatni więzień polityczny prof. Józef Szaniawski;

  • 1990 –  styczeń – komunistyczna Służba Bezpieczeństwa zamyka sprawę operacyjnego rozpracowania „Emerytka” skierowaną przeciwko Annie Walentynowicz; maj – SB zamyka sprawę o kryptonimie „Ośmiornica” prowadzoną przeciwko „Solidarności Walczącej”;

11 kwietnia – ustawa sejmowa o likwidacji cenzury;

10 maja – wejście w życie ustawy o rozwiązaniu tajnej policji politycznej zwanej Służbą Bezpieczeństwa; jej miejsce zajmuje Urząd Ochrony Państwa. Pod kryptonimem „Fedora” wywiad kontynuuje akcję inwigilowania członków Solidarności Walczącej;

27 maja – pierwsze wolne wybory samorządowe;

6 lipca – Czesław Kiszczak, szef komunistycznej Służby Bezpieczeństwa, współorganizator stanu wojennego i „okrągłego stołu” przestaje być Ministrem Spraw Wewnętrznych przy rządzie Tadeusza Mazowieckiego;

7 lipca – ujawnia się ostatni ukrywający się działacz opozycji antykomunistycznej – Kornel Morawiecki;

25 listopada – pierwsze wolne wybory prezydenckie;

22 grudnia – po Wojciechu Jaruzelskim funkcję Prezydenta obejmuje Lech Wałęsa;

  • 1991 – 25 lutego podpisanie protokołu o rozwiązaniu tzw. Układu Warszawskiego, struktury wojskowej podporządkowującej Związkowi Sowieckiemu armie krajów będących pod dominacją tego państwa;

maj – uchylenie listu gończego wystawionego jeszcze przez komunistyczną Służbę Bezpieczeństwa w celu aresztowania Romana Zwiercana, działacza „Solidarności Walczącej”;

1-9 czerwca i 13-20 sierpnia – IV pielgrzymka Jana Pawła II do Polski pod hasłem „Bogu dziękujcie, ducha nie gaście”;

27 października – pierwsze wolne wybory parlamentarne;

3 grudnia – obejmuje władzę pierwszy od 1938 r. polski rząd powołany w wyniku wolnych wyborów. Jego premierem jest mec. Jan Olszewski.

  • 1993 – 17 września opuszczają Polskę ostanie jednostki wojska rosyjskiego

Opublikowana powyżej – z drobnymi zmianami – chronologia, była wcześniej opublikowana w poszerzonej formie na stronie www.ipn.gov.pl w ramach tekstu 4 czerwca – nie wybory, lecz referendum

 

O „pieriestrojce” w Biuletynie Dolnośląskim z lutego 1990 r.

„To właśnie w centrali GRU, przeszklonym, 9-piętrowym budynku przy Choroszewskoje Szosse w Moskwie narodziła się pieriestrojka, i stamtąd przypuszczalnie jest sterowana. Dlaczego właśnie GRU?” Biuletyn Dolnośląski, nr 95, luty 1990 r., s. 4. [GRU to sowiecki wywiad wojskowy]

To właśnie „pieriestrojka” stała się na długie lata nadzieją, a następnie fasadą wolności dla narodów zdominowanych przez Związek Sowieck. Do dzisiaj niektórzy mówią o niej z euforią. W rzeczywistości „pieriestrojka” to reforma sowieckiego państwa taka, by mogło ono nadążyć za krajami kapitalistycznymi w rozwoju ekonomicznym. Komunistyczne elity miały pozostać u władzy prywatyzując dla siebie majątek państwa i przekształcając się jednocześnie w elitę gospodarczą kraju. Wydaje się, że ten mechanizm zadziałał najlepiej w Chinach, do tego stopnia, że rządząca partia komunistyczna nie zmieniła nawet nazwy. Komuniści sowieccy zmienili nie tylko nazwę rządzącej partii, ale nawet nazwę państwa. Jak niewiele zmieniło się w tym kraju widać po agresji Rosji na Ukrainę.

Polscy komuniści z Wojciechem Jaruzelskim i Czesławem Kiszczakiem na czele uchodzili za najbardziej pojętnych uczniów Michaiła Gorbaczowa. Zaprojektowane przez nich mechanizmy z rozmowami w Magdalence, „okrągłym stołem” czy kontraktowymi wyborami w czerwcu 1989 r. wybudowały w Polsce na wiele lat fasadę wolności. Ta fasada, na szczęście nie była tak doskonała jak w Chinach czy w Rosji, i z roku na rok ulegała wyburzaniu na rzecz budowy prawdziwej niepodległości. Ale lepiej niech przemówią źródła z tamtych czasów. Dlatego proponuję lekturę Biuletynu Dolnośląskiego z lutego 1989 r. Publikuję więc kilka stron tego czasopisma oraz zachęcam do pobrania całości w pdf-ie.

Paweł Błażewicz

Biuletyn Dolnośląski, nr 2/95, 1990.02.04

Komentarz do tego numeru 95 Biuletynu Dolnośląskiego napisał matematyk i szachista, wybitny wykładowca Politechniki Wrocławskiej, działacz Solidarności Walczącej – nieżyjący już Jerzy Pietraszko.

 

„Kontekst polityczny pojawienia się tekstu

Pod pseudonimem „Alfred B. Gruba” – ukrywa się autor tego tekstu Sławomir Bugajski, nieżyjący już fizyk Uniwersytetu Śląskiego, założyciel trzeciego pozawrocławskiego oddziału Solidarności Walczącej.

Praktycznie wszyscy Polacy dobrze zdawali sobie wtedy sprawę, że pieriestrojka (dosłownie: przebudowa) za wschodnią granicą ma dla nas duże znaczenie. Częściej ją nawet przeceniali, niż nie doceniali. W 1989 roku pojawił się za to nowy problem. Przez poprzednie lata źródłami o większym zaufaniu społecznym były: Radio Wolna Europa, Głos Ameryki i prasa niezależna. Wskutek układów magdalenkowo-okrągłostołowych doszło kolejne – zdanie tzw. „opozycji konstruktywnej”, wyrażane w szczególności poprzez nowo powstałą „Gazetę Wyborczą” oraz znajdujące się pod nowym kierownictwem państwowe radio i telewizję. Spojrzenie na wschód tych osób, wiązanych z historią opozycji solidarnościowej, było wypaczone presją na robienie kariery w pookrągłostołowej sytuacji politycznej. Spory wpływ wywierali na nich nieodsunięci od władzy działacze PZPR. Problem wynikł też w związku z wyżej wspomnianymi radiostacjami zagranicznymi. Musiały poddać się nowemu postrzeganiu ZSRS przez RFN i USA, bardziej korzystnemu politycznie dla tych państw niż prawdziwemu. Po latach wiemy też dodatkowo o sporym zinwigilowaniu Radia Wolna Europa przez SB i wywiad wojskowy PRL.

Skutek był taki, że mało kto w Polsce prawidłowo oceniał pieriestrojkę. Więcej – mało kto ją rozumiał. Stąd też wzięła się potrzeba wydania tego numeru specjalnego Biuletynu Dolnośląskiego, pisma o dawno zdobytym i niezmiennie dużym zaufaniu społecznym.

Między upadkiem, a przebudową komunizmu

Nie jest moją rolą recenzowanie, wspieranie czy polemizowanie z tekstem. Zwrócę tylko uwagę na niektóre sprawy.

W latach 1986–90 spora część naszego zmęczonego ostatnią dekadą społeczeństwa podchodziła do pieriestrojki z nieuzasadnionym hurraoptymizmem. Logiczne przestrogi przed neokomunizmem były więc koniecznością. Poparcie tych ostrzeżeń przez wskazanie roli radzieckiego wywiadu GRU w tych przemianach było nie tylko ukłonem dla prawdy, lecz i ogromnym wzmocnieniem tez. Instytucja ta była dla ogółu czymś potężnym i tajemniczym. A przede wszystkim nieograniczenie groźnym. Dzięki upadkowi PZPR i coraz bardziej chylącej się ku niemu SB nie postrzegano już u nas w podobny sposób KPZR czy nawet KGB. Równoległe wskazanie rodzajów manipulacji społecznych, stosowanych tam podczas przebudowy, stanowiło też chyba nie mimowolne ostrzeżenie przed zagrożeniami Trzeciej RP. Teoretycznie wydanie i rozkolportowanie tego numeru mogło dać więc też szanse na zwiększenie chęci Polaków do ściślejszego kontrolowania nowej władzy. Niestety – wtedy (spora analogia z drugą połową lat 40. ubiegłego wieku) dla większości najważniejszy był święty spokój.

Na koniec dodam, że jako numer specjalny nie jest to publikacja reprezentatywna dla Biuletynu Dolnośląskiego. Na ogół autorów tekstów w ramach jednego wydania było wielu, a tematy rozmaite.

„Biuletyn Dolnośląski”

To jedno z pierwszych regularnie wydawanych pism opozycji w PRL. Powstało w maju 1979, pół roku później redakcję przejął Kornel Morawiecki. Jak pokazuje data tego numeru, a więc luty 1990 r. – dla środowiska Solidarności Walczącej komunizm nie upadł 4 czerwca 1989. Jeszcze za rządów Mazowieckiego członkowie tej organizacji, a więc i redaktorzy Biuletynu Dolnośląskiego byli ścigani przez tajną policję polityczną SB.

Biuletyn Dolnośląski należał do publikacji ambitniejszych. Pojawiały się w nim zarówno fragmenty wyjątkowo ostre (np. posłanie, związane z agresją Związku Sowieckiego na Afganistan – większość polskiej opozycji lat 70. była wręcz tym tekstem przerażona) jak i głębsze analizy. też się Zdarzały się też drobne błędy językowe czy nawet ortograficzne, jak i w tym numerze, ale najważniejsze, by nie przesłoniły treści.

Trudne teksty nie były problemem dla większości odbiorców. Życie w PRL nauczyło niemal wszystkich czytania z pełnym zrozumieniem, również pomiędzy wierszami. Zainteresowanie polityką dotyczącą Polski było w latach wydawania pisma powszechne (może nieco mniejsze w latach 84-87). Dotyczące ZSRS analizy bywały szczególnie istotne. Zwłaszcza w latach 80-81 („wejdą – nie wejdą ?”), przy zmianach na Kremlu oraz podczas rozpadu imperium.

Niemal wszystkie artykuły sygnowane były pseudonimami.

Jerzy Pietraszko, matematyk (kolporter „Biuletynu Dolnośląskiego” od 1979 r.)”

za: https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/72856,Alfred-B-Gruba-Co-to-jest-pierestrojka.html