Wyrostek V LO

Razem działali w zakładowej „Solidarności” w epoce tzw. „karnawału „Solidarności” czy li w czasie jej legalnego funkcjonowania, a także po wprowadzeniu stanu wojennego, w warunkach konspiracji. Nie brakowało im wspólnych tematów, zwłaszcza, gdy moja siostra Dorota zaczęła naukę w V LO, gdzie wcześniej pracował pan Patrzałek, i gdzie stale miał znajomych i przyjaciół, zwłaszcza Jorthanisa Lazopoullosa, uwielbianego przez uczniów nauczyciela geografii. „Lopek”, jak nazywali go uczniowie, był ofiarą próby komunistycznej rewolucji w Grecji, po II wojnie światowej. Po nieudanym przejęciu władzy, polscy komuniści przyjęli ok. 13 tys. swoich greckich towarzyszy. Wśród tych uchodźców znajdował się mały Jorthanis. Na szczęście, nie wyrósł na komunistę, a wprost przeciwnie… Był najmocniejszym filarem kolportażu „Wyrostka”, i w ogóle opozycji antykomunistycznej w 'Piątce”.

Mama, nic nie mówiąc o działającej w mieszkaniu drukarni, dała panu Tadeuszowi kontakt do swojego męża – Bohdana. Panowie się spotkali, wzbudzili wzajemne zaufanie, w efekcie Błażewicze wzięli na siebie druk „Wyrostka”. W druku pomagał przede wszystkim Józef Białek, nauczyciel wychowania fizycznego, a jednocześnie organizator druku, a nawet redaktor innych konspiracyjnych czasopism. Ponadto pomagali między innymi mieszkający po sąsiedzku studenci Tomek Szlachcic i Jarek Głowik. Ten drugi był synem Leszka Głowika, jednego z redaktorów „Jutrzenki”,  „podziemnego” pisma fabryki wagonów PA-FA-WAG. Oczywiście nie liczę mieszkańców Jaworowej 44/1, zwłaszcza mojej siostry Doroty i mamy.

Relacje pomiędzy osobami zaangażowanymi w „Wyrostka” sprzyjały utrzymaniu konspiracyjnej tajemnicy. Pan Patrzałek nie potrzebował specjalnie spotykać się z nikim, żeby redagować gazetę. Przygotowywał matrycę białkową z tekstem pisma we własnym domu, na zwykłej maszynie do pisania, która jednak była starannie ukrywana w schowku pod boazerią.

Przy okazji relacji zawodowych, a później koleżeńskich, przekazywał matrycę mojej mamie, a mama tacie. Druk odbywał się początkowo metodą białkowo-wałkową. To znaczy, że matryca była nakładana na ramkę drukarską z filcem nasączonym farbą. Druk odbijał się na kartce przez przyciśnięcie jej wałkiem drukarskim do matrycy. W ogólnym zarysie to metoda opatentowana przez Edisona jeszcze w XIX w., zwana mimografem. Matrycę można było nałożyć na elektryczną maszynę rotacyjną. Jeśli się nie psuła, drukowała kilkadziesiąt egzemplarzy na minutę. Rzadko drukowaliśmy na niej „Wyrostka” w domu. Maszyna chodziła bardzo głośno, a nad nami mieszkała rodzina dyrektora Herbapolu. Druk na maszynie rotacyjnej odbywał się więc najczęściej w domkach jednorodzinnych, np. w kryjówce pod piwnicą w domu pana Józefa Tallata-Kiełpsza, konspiratora jeszcze z WiN, który  w latach 50-tych kilka miesięcy siedział w celi śmierci. Był członkiem Solidarności Walczącej i liderem niepodległościowego Ugrupowania Politycznego Zamek i redaktorem czasopisma o tej samej nazwie.

Kolportaż także, po części, mógł się odbywać w sposób bardzo dyskretny. Moja siostra Dorota przekazywała często egzemplarze przeznaczone dla swojego, V liceum, w ręce „Lopka”. Czasami zanosiła mu je do domu. Nie byłoby roztropne, by przekazywała bezpośrednio kolegom i koleżankom. Przekazywała za to mamie, a mama panu Patrzałkowi, informacje ze szkoły. Więcej informacji na temat „Wyrostka” można zdobyć od jego kolporterów i czytelników, jak uczniowie „Piątki”: syn prof. „Lopka” Orfeusz Jorthanis, Wojtek Linowski, którego rodzina była zaangażowana w ukrywanie Kornela Morawieckiego czy Agata Lenkiewicz, córka działacza KPN, Solidarności Walczącej, i wieloletniego więźnia politycznego – Antoniego Lenkiewicza. „Wyrostek” docierał oraz rozpowszechniał informacje także dotyczące innych szkół we Wrocławiu i w całej Polsce. Ta historia wciąż pozostaje do odkrycia… 🙂

Zapraszam do lektury samego „Wyrostka”

Paweł Błażewicz